De halve hyena

…voor de maag…

De bedoeïenen staan erom bekend dat ze bijzonder veel weten van natuurlijke geneeswijzen. En dus vroeg ik Aliyan om mij van alle planten die we tegenkwamen te vertellen waartoe ze gebruikt konden worden.

Ik wees op een klein, grijsachtig struikje. ‘Dat is voor de maag’ zei Aliyan. Je doet de blaadjes bij de thee, net als met salie. ‘Voor de maag,’ zei hij bij een andere struik en daarna nogmaals.
‘Is alles voor de maag?’ Vroeg ik nieuwsgierig.
‘Alles is voor de maag,’ antwoordde hij met een grijns. ‘Alles wat je eet! Hij maakte een wijds gebaar. ‘Voor de mensenmaag, de geitenmaag, de kamelenmaag.’ Ik wist weer waarom ik zo graag met hem op pad ging. Hij had een apart soort humor. Maar een kruidenkenner was hij niet, dat bleek wel.
‘Heel veel planten kunnen gebruikt worden. Tegen hoofdpijn of kiespijn, als je niet kunt poepen of diarree hebt, voor bij het eten of als thee. In de wadi Khallal hebben we thee van die gele bloempjes gedronken, weet je nog? Maar ik herken die planten niet, bovendien groeien er veel in de bergen en daar kom ik nooit. Geef mij trouwens maar een tablet tegen de hoofdpijn.’

’s Avonds pakte ik het onderwerp weer op.
‘Slangen,’ zei ik, ‘wat kan je daarmee?’
‘Doodmaken, allemaal.’ Dat schoot niet op.
‘Maar als je gebeten wordt?’ ik vermoedde half en half dat hij me met een flauw antwoord zou afschepen maar nee, hij ging ervoor zitten.
‘De Jabaliya bedoeïenen bakken soms een slang, als je veel pijn hebt in je polsen of zo. Dat is voor oude mensen. Als je gebeten wordt dan moet je zorgen dat je de wond met je eigen bloed schoonspoelt. Je moet de wond insnijden. Daarna branden en bladeren erop leggen.

Maar sommige dieren zijn wel heel heilzaam. Als je altijd heel veel pijn hebt, of voortdurend moe bent, helpt het vlees van dieren die we eigenlijk niet mogen eten, zoals dat van de vos of de hyena. Je gaat in een hut of tent zitten waar een pot het hyena- of vossevlees gekookt wordt. Je wordt in dekens gewikkeld en moet steeds in de damp zitten en van het kooknat drinken. Maar alleen de rechterhelft mogen we gebruiken, omdat het eigenlijk geen voedsel is. Het is medicijn. Gebruik je alles, dan wordt het weer voedsel.’
‘Denk je dat het helpt? Zo’n halve hyena of vos?’
‘Wie weet? Bouillon van vossevlees is ook goed voor kamelen en verzwakte kinderen.’

‘En dat branden dat jullie doen? Met die spijkers?’ Ik wist dat zowel mens als dier bij bepaalde ziektes gebrand worden. Allereerst volgt dan een drukpuntmassage en tot slot wordt behandeling beëindigd door een of meer drukpunten te schroeien met een gloeiende spijker. Mij leek die gloeiende spijker nou pijnlijke onzin maar Aliyan reageerde voor zijn doen fel.
‘Dat is een prima geneeswijze, nee hoor, dat werkt echt. Overal doen ze het, bij ons, in Saoedi Arabië, in Syrië, alle bedoeïenen doen het.’
‘En jij, ben jij weleens gebrand?’
‘Mijn moeder wilde het niet.’
Wat mij op het idee bracht om moeder maar eens aan de tand te voelen. Die mij vertelde dat ze het niet over haar hart had kunnen krijgen om haar jongste aan de hete spijkers bloot te stellen.
‘En hij werd toch beter, al-Hamdullilah.’

Marion Meulenbroek
http://www.hadiyareizen.nl

Verdwaald

Zandvlakte van al-Makhroom

Eeuwenlang overleven in de woestijn maakt dat de bedoeïenen zich zeer bewust zijn van de omgeving. Niets vergeten ze: waar dit plantje opkomt, waar die sayyala (acacia raddiana) staat of waar volgende wadi naartoe leidt.

Eenmaal maar hoeven ze een route te lopen en dan staat die voor altijd in het geheugen gegrift. En zo kon het tot een misverstand komen dat gelukkig geen kwalijke gevolgen had. Ik wilde graag naar de Wadi Sa’al, maar Aliyan was er nog nooit geweest.
‘Maar jij wel, toch?’ Ik knikte.
‘Vanuit al-Makhroom?’ Weer knikte ik. Waarna we tot mijn verbazing vertrokken, want eerder had hij gezegd dat hij me niet kon gidsen. Maar ik bekommerde me niet om dit veranderd inzicht, want zoiets gebeurt vaak. Wat hier de achtergrond van was wist ik niet en het kon me ook niet schelen.

In Makhroom gekomen maakten we ons eten klaar. We sprokkelden hout en bouwden een vuurplaats. Daarna kookten we, aten, verzorgden de kamelen, kletsten nog wat en gingen slapen.

De volgende dag om half 10 stonden we klaar voor vertrek.
‘Zeg het maar,’ zei Aliyan.
‘Wadi Sa’al,’ zei ik, ‘via Bir Safra.’
‘Waarheen?’ Ik dacht dat Aliyan ofwel zeer slecht geslapen had ofwel me bij de neus nam.
‘Wadi Sa ‘al,’ herhaalde ik.
‘Waarheen dan,’ herhaalde hij. Hij wees met zijn hand naar de duinenrij rechts, de antracietkleurige bergen voor ons en de kloof links. Ik haalde mijn schouders op.
‘Weet ik niet, hoor.’ Voor de eerste keer, zolang ik hem ken, keek hij geërgerd.
‘Je bent hier toch geweest in 2008? Hoe moet het verder?’
‘Een keer maar,’ protesteerde ik. ‘Hoe kan ik dan weten waar ik heen moet?’ Aliyan zuchtte, liet zijn kameel knielen en stapte af. Hij liep weg en beklom een zandheuvel. Met moeite, ik zag zijn voeten diep wegzakken en soms wegglijden. Wat zou hij gaan doen? Wilde hij bovenop het duin tot honderd tellen? Om zijn ergernis kwijt te raken? Maar eenmaal boven zag ik hem zijn mobiel pakken en later hoorde ik hem op luide toon praten. Hij wees met zijn hand naar de rij zwarte bergen, boog zijn vingers naar voren en bewoog ze of hij piano speelde. Daarna wees zijn hand naar rechts en maakte een bocht naar voren. De route, begreep ik. Zonder woorden steeg hij op en vertrokken we. Richting de bergen waar ons ongetwijfeld een pas wachtte waarna we rechtsaf zouden gaan.

Terwijl we verder reden bekeek hij me af en toe peinzend, een beetje medelijdend. ‘Zonder gids zou je doodgaan. Hoe het met jou moet, ik weet het niet. Hoe overleef je daar in Nederland?’
‘Ik schrijf, dat weet je toch?’
‘Maar echt iets dat erop aan komt, dat kan je niet.’
Nee,’ zei ik.

http://www.hadiyareizen.nl

Kampvuurgesprek II

Daar zitten we dan weer bij het knappend vuurtje. Drie stenen liggen netjes in het midden en daarop staat de pan met uien te sissen. Zo meteen de rijst en tomaten erbij, wat kruiden en dan wachten tot alles gaar is.
Over het algemeen is Mahmud wel tevreden met zijn leven. Maar wat hij lastig vindt is de sociale controle. Vrijwel niets blijft onopgemerkt en wat men niet zeker weet wordt erbij gefantaseerd.

´Met jou kan ik niet zomaar uit eten gaan, ´ zegt Mahmud. ´Want dan denkt iedereen dat we wat hebben samen.´ Mijn tegenwerping dat we bepaald niet van dezelfde leeftijd zijn wuift hij weg. ´Nee, Maryam, dat maakt niet uit, dat zegt hier niks, leeftijd.´

En dat klopt. De laatste tijd komt het vaak in het nieuws. Een oudere vrouw wordt verliefd op een jongere man. Zij wil liefde en aandacht en hij geld. Zij weet dat niet of wil dat niet weten. Ze trouwen, want samenwonen is verboden. Na verloop van tijd vertoont de relatie scheurtjes. De naakte waarheid is moeilijk te verkroppen.

´Die mannen begrijp ik niet,´ zegt Mahmud. Hij is liever arm dan dat hij zich door een vrouw laat onderhouden. Hij zou zich niet meer kunnen vertonen, vindt hij. En zoals altijd komt bij dit onderwerp ook weer naar voren dat Bedoeïenen en Egyptenaren niet zo´n beste visie op elkaar hebben. ´Wij doen dat niet, maar die Egyptenaren, die willen niet werken, die nemen gewoon een Europese vrouw. Na een maand rijden ze in een mooie auto en hebben allemaal nieuwe kleren.´

Natuurlijk zijn er ook stellen die echt van elkaar houden. En ook daarbij vind je partners met een leeftijdsverschil. Zij hebben te kampen met alle vooroordelen van dien. Hij wordt geminacht omdat hij zichzelf niet kan bedruipen maar daar een vrouw voor nodig heeft. En zij niet alleen omdat ze liefde moet kopen, maar daar kennelijk op haar leeftijd ook nog behoefte aan heeft. Dat de realiteit in bepaalde gevallen heel anders is, dat de man wel zijn eigen inkomen genereert en de vrouw onderhoudt en dat ze gewoon van elkaar houden doet er niet toe: vrijwel niemand wil het geloven.

Een vriend van hem heeft een Europese vriendin. Zij is een stukje ouder. Ze houden van elkaar. Maar nooit vertonen ze zich samen in het openbaar. Zij heeft wat geld en hij is arm. Nooit zal ze hem wat geven. Trouwen kunnen ze niet. De sociale omgeving zou hen kapotmaken.

Dat laatste vindt Mahmud vele malen erger dan wat hij doet. Want de toeristes kiezen vrijelijk voor seks met hem. Maar dat mensen niet zomaar van elkaar kunnen houden, dat vindt hij pas kwalijk.

http://www.hadiyareizen.nl

Kampvuurgesprek nummer 1

Als je dan met je gids bij het kampvuur zit praat je over van alles en nog wat. Nou ja, Mahmud praat en ik luister. En Mahmud snijdt bij voorkeur zijn lievelingsonderwerp aan: vrouwen. Als ik hem mag geloven is het een waar Sodom en Gomorra daar in de woestijn. Waar ik mij amuseer met het bekijken van de sterren, het sprokkelen van hout en het kneden van deeg, hebben veel toeristes een heel ander idee over wat de woestijn te bieden heeft. Ze willen de gids, en niet omdat hij de weg zo goed weet.
Het maakt niks uit, vertelt Mahmud, of de gids jong of oud is, mooi of lelijk. Zolang hij maar een galabiya aanheeft en een hoofddoek op. Een vrouwenhand is kennelijk snel gevuld.

Mahmud heeft er meestal niet zo’n probleem mee. Hij wil best een vrouw masseren en een happy end is voor haar ook weggelegd. Maar een paar zaken staan hem erg tegen. Zo was daar de Zwitserse, die zich maar al te graag liet verwennen maar niks teruggaf. Na de massage stuurde ze hem naar zijn deken en kroop alleen in haar slaapzak. De volgende avond haakte hij af. Hij voelde zich misbruikt, zegt hij.
Of de Française met het mooie gezicht. Eenmaal aan het werk ontdekte hij dat ze harige benen had. Dit was zo’n afknapper dat hij een zware hoofdpijn voorwendde. Gelukkig was het een korte tocht, vertelt hij, nog narillend. Want harige benen, dat is het ergste wat er is. Oksels is ook erg, maar benen! Merkwaardig genoeg maakt hem een snor of vergeeld gebit niks uit.

En zo speelt seks een rol bij veel jeep- of kameelsafari’s. Bij een groepsreis kruipen de vrouwen bij de gids of kameeldrijver onder de deken en het schijnt dat de rest van de groep er niet om maalt.
‘Bij jouw groepen niet, Maryam,’ zegt Mahmud. ‘Want jouw mensen zijn netjes gekleed en houden van de natuur. Dat zijn fijne mensen want het zijn Hollanders.’
Het is mij een raadsel waar we die goede naam aan te danken hebben maar het komt me wel goed uit. Want ik heb niet zo’n zin in dergelijke taferelen op de wandeltocht. En Mahmud eigenlijk ook niet.
Want het is ook wel gedoe. Hij biedt seks aan omdat hij wil weten of hij het krijgen kan. Maar leveren, nee, dat wil hij lang niet altijd.

Marion Meulenbroek

http://www.hadiyareizen.nl

Egyptische boer zoekt vrouw

In Nuweiba ontmoette ik Amr, een welgedane zakenman die niet alleen eigenaar is van mijn strandhotel, maar meerdere ijzers in het vuur heeft. Zoals een ontziltfabriekje en een restaurant.
Amr nodigde me uit zijn ecotuinderij te bekijken. Hij tuiniert -nou ja, dat doet zijn personeel- nu 3 jaar en is trots op het bereikte resultaat. Niet alleen kweekt hij de hier bekende geroenten, zoals tomaat, komkommer, aubergine en courgette, maar ook bietjes, rucola, lollo rosso en groene asperges. Alles nog als experiment en later, als een en ander goed aanslaat, voor de sjieke hotels hier en in Dahab. Ook wil hij groentepaketten voor expats gaan leveren, een idee dat hij van Hollanders kreeg aangereikt.
Amr vraagt iedereen om advies en past die adviezen dan te hooi en te gras toe. Over organische tuinbouw als zodanig, over zaad en over commercieele mogelijkheden. En omdat de kennis aldus bijeengegaard wordt en niet systematisch is het effect wonderlijk. Opgetogen werkt hij met het zaad van de hybride pompoen en begrijpt dan niet dat het resultaat tegenvalt. Goedwillende Duitsers brachten biologisch tomatenzaad mee, geschikt voor Noordwest Europa. De tomaten vielen ten prooi aan de rupsen. Hij wil graag kool kweken en vanuit het niets verschijnt ineens de koolvlieg.
Biologische tuinbouw bedrijven is een ambacht en geen hobby. Landzaam daagt dat besef. En in plaats van zijn eerste man, Yusuf, een opleiding aan te bieden heeft hij voor dit probleem een Egyptische oplossing bedacht. Yusuf moet een vrouw hebben. Een Europese, liefst uit Duitsland. Die weet vast veel over dit onderwerp en het is meegenomen als ze ook van dieren houdt. Kippen, geiten en schapen, bijvoorbeeld. Ze mag best wat ouder zijn, geen probleem. Als ze Yusuf geen kinderen kan geven is dat ook al niet erg vindt Amr.
Wie nu denkt dat dit plan in overleg met Yusuf gesmeed is heeft het mis. Hem wordt niets gevraagd. Maar af en toe neemt Amr een rijpe Duitse dame mee naar de tuinderij. En laat haar een half uurtje met Yusuf praten. Hij hoopt dat in dat halve uurtje de vonk zal overslaan en zijn plan zal lukken. Tot nu toe heeft het niet gewerkt.
Nederlandse boeren hebben Yvon Jaspers. Amr vroeg mij een methode te bedenken om Yusuf van een vrouw te voorzien.
Die methode is er al. Of de Egyptische TV interesse heeft? Wie weet…

Marion Meulenbroek

www.hadiyareizen.nl